Reddedilme Hassasiyeti Nedir?

Alper Günay

Reddedilme Hassasiyeti Nedir?

Pope Makes Love To Lady Mary Wortley Montagu - William Frith

Hepimiz sosyal ilişkiler kuruyoruz ve hayatlarımızı bu sosyal ilişkiler çevresinde şekillendiriyoruz. Bir yere, birilerine ait olmak istiyor ve yakın ilişkiler kurmaya çabalıyoruz. Hayatımıza anlam katan bu ilişkiler maalesef bazen bize zarar da verebiliyor. Bu yazımızda da fark edilmesi çok zor olabilen ve uzun vadede hem bize hem de ilişkilerimize zarar verebilen "reddedilme hassasiyeti" olgusundan bahsedeceğiz.


Reddedilme hassasiyeti, evrimsel süreçte kazandığımız psikolojik bir mekanizma ve bir sosyal grubun üyesi olmayı sürdürebilmemiz açısından büyük öneme sahip. Örnek vermek gerekirse kalabalık bir masada siz konuştuğunuz sırada bir arkadaşınızın gözlerini devirdiğini kolayca fark etmeniz ya da insanların sahte ve gerçek gülüşlerini ayırt edebilmeniz bu mekanizmanın bir sonucu. Bu mekanizma sayesinde sosyal gruplarda onaylanıp onaylanmadığımızı veya davranışlarımızın toplum içinde kabul görüp görmediğini gözlemleyebiliyor ve buna göre hareket ederek dışlanmaya karşı önlemler alabiliyoruz. Bu aslında sağlıklı ve sosyal yaşam için gerekli bir mekanizma olsa da bazı kişilerde fazla güçlü bir şekilde işleyip bu kişilere zarar vermeye başlıyor.

Reddedilmeye karşı aşırı hassasiyet gösteren kişiler, partnerlerinin davranışlarının sebebini etraflıca düşünmek yerine hemen "partnerim beni sevmiyor" veya "partnerim benimle olmak istemiyor" gibi varsayımlarda bulunma eğilimi gösteriyorlar. Bu konu üzerine yapılan bir araştırma kapsamında romantik ilişkisi olmayan bir grup üniversite öğrencisinden reddedilme hassasiyetine dair bir anket doldurmaları isteniyor. Aylar sonra, bu öğrenciler arasından romantik bir ilişkiye başlamış olanlardan ilişkilerde yaşanabilecek bazı olumsuzluklarla ilgili birkaç anket daha doldurmaları isteniyor. Örneğin; partnerin soğuk ve mesafeli davranması, bir hata durumunda hoşgörü göstermemesi ya da birlikte eskisinden daha az zaman geçirmek gibi durumlar üzerine katılımcıların tepkileri ve düşünceleri ölçülüyor. Araştırma sonuçları gösteriyor ki reddedilmeye karşı aşırı hassas kişiler, partnerlerinin davranışlarıyla kendilerini kasten incitmeye çalıştıklarını düşünme eğiliminde oluyorlar.

Romantik bir ilişki içerisindeki kişiler, partnerlerinin düşüncesizliklerini direkt olarak sevgi veya bağlılık eksikliği gibi daha derin sorunlara bağladıkları takdirde çatışma şiddetleniyor ve daha büyük bir sorun haline geliyor. Çiftlerin tartışmaları sırasında alınan ses kayıtları üzerine yapılan bir araştırma gösteriyor ki reddedilmeye karşı aşırı hassas olan kişiler tartışma sırasında seslerini yükseltme, sorumluluk kabul etmeme, partnerlerini aşağılama gibi davranışlara eğilim gösteriyorlar. Bunun yanı sıra, reddedilme hassasiyeti yüksek olan kişiler partnerleri tarafından daha kıskanç ve saldırgan olarak değerlendiriliyorlar. Ayrıca partnerleri bu kişilerin kendilerine yeterince destek olmadığını düşünüyor. Tüm bunlar zamanla ilişki memnuniyetine zarar verip çifti ayrılık noktasına götürebiliyor.

Bir başka araştırma gösteriyor ki reddedilme hassasiyeti yüksek olan kişiler, reddedildikleri zaman kendilerini reddeden kişilerle veya gruplarla bir ilişki kurabilmek ve kendilerini kabul ettirebilmek için büyük miktarlarda para harcayabiliyorlar. Cömertlik belirli bir seviyeye kadar olumlu bir özellik gibi görünse de bu kişiler bazen kendi ekonomik güçlerinin ötesinde harcamalar yapabiliyorlar. Kişilerin cömertlik seviyeleri arasındaki büyük farklar da zamanla ilişkideki eşitlik ve adalet hissine zarar vererek ilişki memnuniyetini düşürebiliyor.

Reddedilme hassasiyeti yüksek olan kişiler, ilişki memnuniyetsizliğine kıyasla daha ciddi ve kalıcı sorunlarla mücadele etmek zorunda kalabiliyorlar. 2000 yılında yapılan bir araştırmaya göre reddedilme hassasiyeti yüksek olan ergenlik dönemindeki kızlar, romantik partnerleri tarafından reddedilmemek uğruna aslında yapmak istemedikleri şeyler yaparak istismara ve travmalara maruz kalabiliyorlar. Başka bir araştırma ise geçmişte yaşadıkları bir reddedilme tecrübesini hatırlayan ve reddedilme hassasiyeti yüksek olan üniversite öğrencilerinin kendine zarar verme düşüncesiyle daha fazla mücadele etmek zorunda kaldığını gösteriyor.

Peki reddedilme hassasiyeti ile nasıl başa çıkılabilir? Araştırmalara göre reddedilme hassasiyetiyle mücadele etmenin en etkili yolu "öz farkındalık" sahibi olmak. Bir diğer deyişle, kendi duygusal ve davranışsal tepkilerimizi gözlemleyip kontrol edebilmek. Potansiyel bir reddedilme işareti yakaladığımızda dikkatimiz sadece bu şüpheyi besleyecek işaretlere odaklanabiliyor ve reddedildiğimiz şüphesi güçlendiğinde çevremize öfkeyle tepki verebiliyoruz. Fakat böyle hızlı tepkiler vermek yerine, içinde bulunduğumuz durumu etraflıca düşündüğümüz takdirde yıkıcı davranışları törpüleyebiliyoruz. Reddedilme hassasiyetinizin yüksek olduğundan şüpheleniyorsanız siz de bundan sonra kendinizi daha iyi gözlemleyerek olumsuz sonuçları minimuma indirebilir ve daha sağlıklı ilişkiler kurabilirsiniz. Her şey her zaman bizimle ilgili olmak zorunda değil ve bazen hepimiz öfkemizi veya mutsuzluğumuzu başkalarına yansıtabiliyoruz.

[1] Romero-Canyas, R., Downey, G., Berenson, K., Ayduk, O., & Kang, N. J. (2010). Rejection sensitivity and the rejection-hostility link in romantic relationships. Journal of Personality, 78(1), 119-148.
[2] Downey, G., & Feldman, S. I. (1996). Implications of rejection sensitivity for intimate relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 70(6), 1327.
[3] Downey, G., Freitas, A.R., Michaelis, B.M., & Khouri, H.M. (1998). The self-fulfilling prophecy in close relationships: rejection sensitivity and rejection by romantic partners. Journal of Personality and Social Psychology, 75 2, 545-60.
[4] Romero-Canyas, R., Downey, G., Reddy, K. S., Rodriguez, S., Cavanaugh, T. J., & Pelayo, R. (2010). Paying to belong: When does rejection trigger ingratiation?. Journal of Personality and Social Psychology, 99(5), 802.
[5] Purdie, V., & Downey, G. (2000). Rejection sensitivity and adolescent girls' vulnerability to relationship-centered difficulties. Child Maltreatment, 5(4), 338-349.
[6] Breines, J. G., & Ayduk, O. (2015). Rejection sensitivity and vulnerability to self-directed hostile caxognitions following rejection. Journal of Personality, 83(1), 1-13.
[7] Ayduk, O., Mendoza-Denton, R., Mischel, W., Downey, G., Peake, P. K., & Rodriguez, M. (2000). Regulating the interpersonal self: strategic self-regulation for coping with rejection sensitivity. Journal of Personality and Social psychology, 79(5), 776.

Benzer yazılar

Neden Ayrılıklar Bazılarımız İçin Daha Zor?

Reddedilmenin ve ayrılığın ardından hepimiz acı çekiyoruz fakat bazılarımızın iyileşmesi daha zor oluyor. Bu farklılığa ne sebep oluyor?

Dedikodu yapmak insanları yakınlaştırıyor.

Siz de bir fincan kahvenin yanında arkadaşlarınızla dedikodu yapmayı sevenlerden misiniz? Peki dedikodu yapmanın bize bir faydası var mı?

İlişki şansını kaçırmak reddedilmekten daha mı zor?

"Olsaydı olurmuş ama olmadı." Kalben'in şarkısında da dile getirdiği gibi, sizin de böyle sürüncemede kalan bir hikayeniz var mı?

Kendine İlgi ve Anlayış ile Yaklaşmak: Öz şefkat

Başkalarına karşı gösterdiğimiz anlayışı kendimize karşı gösteriyor muyuz? Öz şefkatli olmamız ilişkilerimizi de olumlu etkiliyor.

Sınırda Kişilik Bozukluğu ve İlişkiler

Borderline Kişilik Bozukluğu sosyal medyada sıklıkla karşımıza çıkıyor. Peki nedir, nasıl gelişir ve ilişkilerimizi nasıl etkiler?

Farkındalık Meditasyonu Liderlik Becerilerine Nasıl Katkı Sağlar?

Son yıllarda oldukça popülerleşen farkındalık meditasyonu liderlik becerilerimizi geliştirmek konusunda da yardımcı olabilir!

Hepimizin İhtiyaç Duyduğu 7 Dinlenme şekli

Dinlenmenin yalnızca fiziksel dinlenmeden ibaret olmadığını ve dinlenmenin aslında 7 şekli olduğunu biliyor muydunuz? Detaylar yazımızda!

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Sosyal İlişkilere Etkisi

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, hayatımızın her alanını olduğu gibi sosyal ilişkilerimizi de etkiliyor. Peki nasıl?

İleri Yaşta Sosyal Ağlar ve Yaş Ayrımcılığı

Yaşın ilerlemesi sosyalliğin azalması anlamına mı gelmeli? Araştırmalar yaşlılıkla birlikte sosyal dışlanmanın artığını gösteriyor.

Sosyal Dışlanmayla Nasıl Başa Çıkabiliriz?

Kendimizi hiçbir yere ait görmediğimizde, dışlandığımızda neler hissediyoruz? Sosyal dışlanmayla nasıl başa çıktığımızı inceleyelim.

Sosyal Dışlanma Nedir ve Bireyleri Nasıl Etkiler?

Atalarımızdan beri bir çevreye ait olma ihtiyacı içerisindeyiz. Ya etrafımızdakiler bizi yok sayarsa ve sosyal dışlanmaya maruz kalırsak?

Bilinçli Ebeveynlik Nedir?

Ebeveynin kendi duygularının farkında olması ve bunları yönetebilmesi, çocuğuyla olan ilişkisine de yansıyor. Peki nasıl mı?

Duygusal Acı İle Fiziksel Acı Aynı Olabilir Mi?

Üzüldüğümüzde birçoğumuz canım acıdı deriz. Yaşadığımız duygusal acılar ile fiziksel acılar arasında bir benzerlik olabilir mi?

Bilinçli Farkındalık ve Romantik İlişkiler

şu anda olanların farkına varmak ve onları yargılamadan kabul etmek. Bilinçli farkındalık, romantik ilişkileri nasıl etkiliyor?

Ergenlik Dönemi Depresyonu ve Romantik İlişkiler

Depresyonu tetikleyen etkenlerin başında yakın ilişkilerimiz geliyor. Erken ergenlik döneminde yaşanan sosyal problemler, depresyon için kuvvetli bir temel oluşturuyor.

Neden Friendzone'a Düşüyoruz?

Seni seviyorum! Ama arkadaş olarak. Sevgili miyiz, arkadaş mı, aralarında sıkışık kaldık mı? Friendzone kavramının detayları bu yazımızda.

Karşılıksız Aşk 2 - Üstesinden Gelme Yöntemleri

Diyelim ki şans yüzünüze gülmedi ve karşılıksız bir aşka tutuldunuz. Bu durumun üstesinden gelmek ve reddedilmenin acısını hafifletmek mümkün.

Çocuklar ikiyüzlülüğü ne zaman fark ederler?

Çocukların gelişim sürecinde çevrelerini keşfetmesinin zaman aldığını biliyoruz. Peki ya konu ikiyüzlülük olunca bunu fark edebilirler mi?

Akran Grupları, Akranlar Arasında Kabul Görme ve Çatışma

Çocuğun akranları tarafından "sevilesi" görülmesine akran kabulü deniyor. Akranları tarafından kabul edilmek ve reddedilmek neye yol açıyor?

Çocuklar için Farkındalık Egzersizleri

Farkındalık, çocuklarda sosyal becerileri ve odaklanmayı geliştiriyor. Farkındalığı geliştirmek için pratik önerilerimiz bu yazımızda!

Hamilelikte Bilinçli Farkındalık

Bilinçli farkındalık, hamile kadınların yaşadığı stresi azaltarak daha kolay bir süreç geçirmesine olanak sağlayabiliyor. Peki nasıl?

Bebeklerin 1-3 Yaş Arasındaki Sosyo-Duygusal ve Bilişsel Gelişimleri

Bebeklerin en büyük değişimleri gösterdiği yaş 1-3 yaş arasındaki süreç oluyor. Peki bu süreçte tam olarak neler yaşanıyor?

İş Yerinde Mobbing'e Uğradığınızı Gösteren 5 İşaret

İş yerinde psikolojik taciz anlamına gelen mobbing, kurumsal hayattaki ciddi problemlerden biri. Mobbing'i gösteren işaretler neler?

Ebeveynler için Öz şefkat

Çocuğunuzun bakımı önemli olduğu gibi, bir ebeveyn olarak kendinize şefkat göstermeniz de büyük önem taşıyor. Peki nasıl?

Gençleri Merkezine Alan 3 Film

Gençlikten yetişkinliğe geçişteki o bitmek bilmeyen, sancılı süreç... Bu süreci merkezine alan filmleri inceledik. Keyifli okumalar!

İş yerinde "Ghosting" Mağduru Olmak ve Bununla Başa Çıkmak

Romantik ilişkilerden aşina olduğumuz "ghosting", yani bir hayalet gibi birden yok olma durumu, kurumsal ilişkilerde nasıl karşımıza çıkıyor?

Akran Grupları Tarafından Reddedilen Çocuklar ve Akran Kıskançlığı

Küçükken hiç akranlarınız tarafından reddedildiğiniz, arkadaş gruplarından dışlandığınız oldu mu? Peki bu tarz durumlarda ne hissederiz?

Ayrılık Da Sevdaya Dahil Mi?

Neredeyse hepimiz bir ilişkinin sona ermesinden sonra yas sürecinden geçiyoruz. Yas sürecinde bizi hangi aşamalar bekliyor?

Ruminasyon: Bilişsel Aşırı Odaklanma

Gece başınızı yastığa koyduğunuzda keşke şunu deseydim, şöyle yapsaydım diye kara kara düşündüğünüz olur mu? Öyleyse bu yazımızı mutlaka okumalısınız!

Özür Dilemenin Psikolojisi

Bir hata yaptığımızda neden özür dilemekten çekiniriz? O adımı atmaktan bizi ne alıkoyar? Bu yazımızda özür dilemeyi inceliyoruz!

Cinsel Kimliğini Açıklamak

"Kuir" ne demek? Cinsel kimlik ve cinsel yönelimin farkı nedir? Cinsel kimliği açıklama süreci nasıl oluyor? Hepsinin yanıtı yazımızda!

Tek Çocuklar İle İlgili Doğru Bilinen Yanlışlar

Tek çocukların daha bencil ve şımarık olduğuna dair yaygın bir inanış bulunuyor. Peki bilimsel çalışmalar bu konuda ne diyor?

Kabul Edilmemişliğin Gölgesinde Bir Çocukluk: The 400 Blows

İlgisiz bir anne, baskıcı kurallarla çalışan öğretmenler arasında kaybolan ve kendine bir yer edinemeyen Antonie’nin hayatını ele alıyor.

3-5 Yaş Arası Çocuklarda Sosyo-Duygusal Gelişim

3-5 yaşları arasında çocuğunuzda bağımsızlık, arkadaşlık, farkındalık gibi birçok farklı alanda değişim yaşanır. Bu süreçte neler yaşandığını inceleyelim.

Özür Dilemek Neden Bu Kadar Zor?

Özür dilemek zayıflık mı, olgunluk göstergesi mi? Özür dilemenin ve hatalarını kabul etmenin neden zor olabileceğini anlattık.